| Салдат Іванька |
|
|
| Автор Administrator | |
| 04.11.2008 г. | |
|
Служыў салдат Іванька дваццаць пяць гадоў, выслужыў сіні білет і пайшоў дадому. I меў ён пры сабе толькі тры капейкі грошай. А быў гэты салдат добры па натуры: апошнім падзеліцца. Вось ідзе ён, ідзе, ляціць насустрач жучок. — Добры дзень, салдат! — Добры дзень, жучок! — Служыў ты, салдат, дваццаць пяць гадоў? — Служыў. — Выслужыў сіні білет і тры капейкі грошай? — Выслужыў. — Дай мне адну капейку! Я табе, як бяда будзе, у прыгодзе стану. Добры салдат узяў і аддаў яму адну капейку. Жучок падхапіў капейку ды паляцеў сваёю дарогаю. Ідзе салдат і думае: «Нічога, яшчэ ў мяне дзве капейкі засталося: за адну чарку вып'ю, а за другую махоркі куплю». Толькі ён так падумаў, як бачыць — бяжыць мышка: — Добры дзень, салдат! — Добры дзень, мышка! — Служыў ты, салдат, дваццаць пяць гадоў? — Служыў. — Выслужыў сіні білет і тры капейкі грошай? — Выслужыў. — Даў жучку капейку? — Даў. — Дай і мне адну капейку! Я табе, як бяда будзе, у прыгодзе стану. Добры салдат даў і мышцы капейку. Мышка схапіла капейку ды пацягнула ў сваю норку. «Ну што ж,— думае салдат, ідучы далей,— піць не буду, куплю за апошнюю капейку махоркі і так дайду». Толькі ён гэта падумаў, як бачыць: паўзе рак з-пад мосціка: — Добры дзень, салдат! — Добры дзень, рак! — Служыў ты дваццаць пяць гадоў? — Служыў. — Выслужыў сіні білет і тры капейкі грошай? — Выслужыў. — Дай мне адну капейку. Я табе, як бяда будзе, у прыгодзе стану. Аддаў добры салдат і апошнюю капейку, а сам пайшоў далей. Прыходзіць у вялікі горад. Бачыць: каля царскага палаца поўна народу. I ўсё багатыя — князі ды каралі, генералы ды гусары. Адны на дудках ды на скрыпках іграюць, другія вясёлыя песні спяваюць, трэція розныя фокусы паказваюць. Асабліва адзін нейкі каралевіч з пяром на капелюшы стараецца — усіх распіхвае, сам наперад ірвецца. — Што тут такое? — пытаецца салдат Іванька ў царскага слугі. — Ды вось,— адказвае слуга,— справа якая: ёсць у цара дачка адзіная, яна зроду яшчэ не смяялася, і ніхто не можа рассмяшыць яе. А цар абвясціў, што той, хто яе рассмяшыць, стане яе мужам. Салдат падхрабрыўся, падкруціў вусы і пачаў прабірацца бліжэй да палаца. «Можа,— думае,— мне ўдасца яе рассмяшыць?» — Куды ты, брудны салдат, прэшся? — закрычаў на яго каралевіч з пяром на капелюшы.— Тут без цябе жаніхоў хапае! Схапіў ён яго за каўнер і піхнуў прэч. Салдат спатыкнуўся ды плюхнуўся ў брудную лужыну,— толькі што перад гэтым вялікі дождж прайшоў. Устаў салдат мокры, запэцканы, шынялёк у гразі. «Вось дык прыгода! — думае.— Як жа цяпер высушыцца? Эх, каб тут жучок, мышка і рак былі, можа б, яны мне ў бядзе дапамаглі?» Толькі ён так падумаў, як сталі перад ім жучок, мышка і рак. — Ну што,— пытаюцца,— у цябе, салдат, за бяда? — Ды так і так,— адказвае салдат. — Скідай свой шынялёк! Салдат скінуў. Жучок, мышка і рак падхапілі шынель і павалаклі на рэчку. Убачыла гэта царская дачка з палаца — задзівілася: што за камедыя? Памылі салдатавы памочнікі шынель і пацягнулі на бераг сушыць. Стаў рак на шыйцы, клешні ўгору падняў, а жучок з мышкай павесілі на клешні шынель. Рак не ўтрымаўся — паваліўся ў гразь разам з шынялём... Зноў пацягнулі яны шынель у рэчку мыць. Вымылі ды зноў на ракавых клешнях развесілі. Мышка выкручвае, а жучок вакол шыняля лятае, крыльцамі махае, вецер наганяе, каб хутчэй сох. Царэўна глядзела, глядзела на ўсё гэта ды і засмяялася. Пайшла да бацькі і кажа: — Ніхто ні з князёў, ні з каралёў, ні з генералаў не рассмяшыў мяне, а рассмяшыў просты салдат. За яго і пайду замуж. Цар хоць і не рады, што яго зяцем будзе просты салдат, ды нічога не зробіш. Стаў салдат мужам царскай дачкі, а жыць у палацы не хоча. — Я да палацаў,— кажа,— не прывык: буду жыць у простай хаце. Ты мне, жонка, толькі салдацкіх харчоў сюды прысылай і махоркі паболей. Пабудавалі яму простую хату ў царскім садзе, ён і застаўся там жыць. Жыве і бяды не знае. Тым часам каралевіч з пяром на капелюшы сам стаў каралём, але ніяк не мог забыцца крыўды, што царская дачка выйшла замуж не за яго, а за простага салдата. Сабраў ён сваё войска і пайшоў на цара вайною. Пасылае цар дачку па салдата — пара на вайну ехаць. — Не,— кажа салдат жонцы,— на вайну я не паеду: я ўжо адслужыў сваё — у мяне сіні білет. Заплакала жонка і сама паехала з бацькам на вайну, а салдат набіў у люльку цэлую васьмушку махоркі і так запыхкаў, што ўвесь царскі сад дымам завалакло. Выкурыў люльку і кажа сам сабе: — Эх, каб былі тут жучок, мышка і рак! Яны б мне параілі, як таго караля зваяваць. Тут як бачыш сталі перад ім жучок, мышка і рак: — Што скажаш нам, добры салдат? Чаго клікаў? — Ды вось хачу з вамі параіцца, як караля зваяваць. — Добра,— кажуць тыя.— Мы табе паможам. Мышка з ракам прынеслі з царскіх скляпоў меч-кладзянец, а жучок паляцеў у чыстае поле і прывёў багатырскага каня з сярэбранаю грываю. Конь стукнуў перад салдатам капытом і кажа: — Лезь, Іванька, мне ў правае вуха, праз левае вылезь. Улез Іванька каню ў правае вуха, праз левае вылез і стаў такім малайцом-асілкам, што ні ў казцы сказаць, ні пяром апісаць. — А цяпер садзіся на мянё,— кажа конь. Сеў Іванька на багатырскага каня і паехаў на вайну. Прыязджае, бачыць: каралеўскае войска б'е царскае войска. Стукнуў Іванька шпорамі каня пад бакі і рынуўся ў гушчу каралеўскага войска. Як махне мячом-кладзянцом, дык па правы бок войска як мякіна сыплецца, па левы — як салома сцелецца. Цэлы дзень, ад ранку да вечара, ваяваў Іванька. Збіў-змалаціў ён варожае войска, падляцеў да караля, адсек яму рукі па самыя плечы і паехаў да цара. Цар, вядома, не пазнаў яго. — Скажы, добры маладзец,— пытаецца цар,— хто ты будзеш — якога роду-звання? Салдат нічога яму не адказаў. — Чым жа цябе ўзнагародзіць за тваю храбрасць? — Нічога мне не трэба,— кажа салдат,— толькі дай мне сваю царскую хустачку на памяць. Цар даў яму сваю хустачку. Прыехаў Іванька ў сад, улез каню ў левае вуха, праз правае вылез і стаў такім, як быў. Пусціў каня на волю, а сам пайшоў у сваю хату. Вярнуліся цар з дачкою з вайны. Усюды ў трубы трубяць, скачуць, спяваюць: такая радасць усім! Прыходзіць царская дачка да Іванькі. — Эх,— кажа,— дарэмна ты не паехаў з намі! Хоць паглядзеў бы, што там было: колькі войска, колькі гармат! Ды не зваявалі б мы караля, каб не адзін бравы рыцар. Як наляцеў ён, дык усё каралеўскае войска збіў-змалаціў і самому каралю адсек рукі па., самыя плечы. I хто ён — невядома. Вось каб гэта мой муж такім быў! А то не пашанцавала мне, беднай, на добрага мужа... Не муж у мяне, а недарэка! — Ты, жонка, не лай мяне, а нясі хутчэй салдацкіх харчоў і махоркі,— кажа Іванька. Прынесла жонка харчоў і махоркі. Есць салдат свае харчы, курыць махорку. Вылечыўся той бязрукі кароль ды зноў абвясціў, што ідзе вайною на цара і яго дачку. I не адзін, а з двума другімі каралямі ў хаўрусе. Збіраецца цар на вайну, пасылае дачку па мужа. — Ах,— кажа яна,— муж мой нарачоны, зноў ідзе на наша царства вялікае войска аж трох каралёў. А бацька мой стары ўжо — ваяваць не можа. Ці не паехаў бы ты за яго? — Куды мне ехаць,— кажа салдат.— Я ўжо сваё адваяваў. — А калі яны нашу зямлю заваююць, што мы тады рабіць будзем? — Не заваююць! Той храбры рыцар паможа вам. — Дык мы ж не ведаем, хто ён і дзе яго шукаць... — Нічога, ён сам вас знойдзе. Заплакала жонка і паехала са старым бацькам на вайну. А салдат паеў усе харчы, выкурыў усю махорку і кажа сам сабе: — Вось каб цяпер тут мае памочнікі былі! Толькі ён так сказаў, як з'явіліся перад ім жучок, мышка і рак: — Што скажаш нам, добры салдат? — А вось хачу з вамі параіцца, як трох каралёў зваяваць. — Добра,— кажуць салдатавы памочнікі.— Мы табе паможам. Прыцягнулі мышка з ракам з царскіх скляпоў новы, у тры разы большы, меч-кладзянец, а жук паляцеў у чыстае поле, у зялёныя лугі і прывёў адтуль новага багатырскага каня з залатою грываю. Конь тупнуў перад салдатам капытом і кажа: — Лезь, Іванька, мне ў правае вуха, у левае вылезь. Улез Іванька каню ў правае вуха, у левае вылез і стаў такім малайцом-асілкам, што ні ў казцы сказаць, ні пяром апісаць. — А цяпер садзіся на мяне,— кажа конь,— паедзем каралеўскія войскі малаціць. Сеў Іванька на багатырскага каня і паехаў на вайну. Прыязджае, а там каралеўскія войскі цара з дачкою акружылі і крычаць ім, каб у палон здаваліся. Як урэзаўся Іванька ў варожае войска, як пачаў біць яго... Направа махне — войска як мякіна сыплецца, налева махне — як салома сцелецца. Каго сам сячэ, а каго конь капытамі топча... Тры дні і тры ночы ваяваў Іванька. Збіў-змалаціў усё варожае войска, потым падляцеў да бязрукага караля і адсек яму галаву. — Цяпер табе, паганец, больш на нашу зямлю не хадзіць! — кажа Іванька. А два другія каралі ледзь жывыя ўцяклі. Пад'ехаў Іванька да царскага шатра. Цар з радасцю сустрэў яго. — Хто ты такі? — пытаецца цар.— Якога роду-звання? Іванька нічога не адказаў. — Чым жа цябе ўзнагародзіць, храбры рыцар? — Нічога мне,— кажа Іванька,— не трэба — дай толькі на памяць залаты пярсцёнак тваёй дачкі. Вельмі ж спадабаўся царскай дачцэ рыцар; яна і аддала яму свой залаты пярсцёнак. Сеў Іванька на каня, ды толькі яго і бачылі. Прыехаў дамоў змораны, не змог нават каню ў левае вуха ўлезці, у правае вылезці, а як сноп зваліўся на траву ды заснуў багатырскім сном. Спіць ён суткі, спіць другія, а конь пасецца ў садзе, бо гаспадар не паспеў яго ад сябе адпусціць. На трэція суткі вярнуўся цар з вайны. I тут такі баль пайшоў па ўсёй сталіцы! Музыка іграе, народ весяліцца. Пайшла царская дачка ў сад да свайго мужа. «Можа, ён там ужо з голаду памёр?» — думае. Уваходзіць у хату, глядзіць — нікога няма. Яна туды-сюды, аж бачыць: у садзе залатагрывы конь пасецца, а каля яго прыгожы рыцар спіць. Падышла царэўна да рыцара і ўбачыла на яго руцэ свой залаты пярсцёнак, а з кішэні ражок бацькавай хустачкі тырчыць... Пабудзіла царэўна рыцара. — Хто ты будзеш, слаўны рыцар? — пытаецца. — Як хто — муж твой, салдат Іванька! — адказвае рыцар. Зарадавалася царэўна, што такім прыгожым стаў яе муж, узяла яго за руку, павяла да бацькі. — Вось,— кажа,— тата, хто нас з бяды выбавіў: муж мой, радавы салдат Іванька! I паказала бацьку свой залаты пярсцёнак і яго імянную царскую хустачку. Ну, Іванька не стаў болей лезці багатырскаму каню ў левае вуха, а так і застаўся слаўным асілкам. Кажуць, ён і цяпер жыве. |
| « Пред. | След. » |
|---|
Покатигорошек (187)
